Kritisch denken.. zo gek nog niet

Onze 24-uurs 'infotainment' maatschappij, het beste geïllustreerd door internet en websites (zoals deze) die altijd beschikbaar zijn, heeft een honger naar nieuws ontketend. We zijn niet meer tevreden met alleen één acht-uur journaal per dag. We willen RSS feeds, we willen Twitter, we hebben ook al 'NieuwsAps' op onze telefoon, zodat we het nieuws echt overal kunnen volgen.. tot op het kleinste kamertje aan toe.

'Groot' en 'klein' nieuws worden op één hoop gegooid, als het maar nieuws is. Het zorgt voor een vicieuze cirkel: het nieuws of de informatie die de meeste aandacht krijgt, is groots of sensationeel maar niet per sé nieuws dat (voor ons persoonlijk) erg belangrijk is en hoe sensationeler nieuws wordt gebracht, hoe meer we ervan willen hebben. Journalisten hebben niet meer de opdracht om onpartijdig verslag te doen, maar om het nieuws zo grootst mogelijk te brengen: de attentiewaarde moet hoog zijn, de aandacht moet worden gepakt, het moet opvallen tussen al die andere nieuwsfeiten. Maar we merken ook, dat nieuws dat gisteren de 'voorpagina's' sierde, vandaag alweer vergeten is.. Zo 'groot' was het dus kennelijk ook weer niet. Of toch wel?

Zo werd het ontploffen van een chemische fabriek in ons land, waarbij één persoon gewond bij raakte, enige tijd geleden meteen als RAMP betiteld. Alle nieuwszenders stortten zich er op, je kon je er bijna niet aan onttrekken. Ik keek en luisterde ook en dacht: is iets waarbij één gewonde valt, een ramp? Zelfs hoog gewaardeerde nieuwsrubrieken noemde het zo, dat vond ik verwarrend. Even daarna voltrok zich een echte ramp, maar onderscheid maken wordt nogal ingewikkeld als de terminologie steeds dezelfde is. Zeker omdat we de journalist nog steeds beschouwen als iemand waar we op kunnen vertrouwen, iemand die 'het' voor ons moet uitzoeken.

Er bestaat 'de waarheid', 'waarheidsgetrouw' en 'ware kul', maar het wordt allemaal op dezelfde manier op ons bordje gelegd. Het enige dat hier orde in kan aanbrengen, komt uit onszelf: scepsis. Dat is niet hetzelfde als cynisme. Scepsis, kritisch staan ten opzichte van wat er allemaal op je af komt, is steeds belangrijker geworden en gelukkig een proces dat zich bijna vanzelf voltrekt.

Ik merkte dat, toen er reclamespots op televisie verschenen met daarin medewerkers van een groot bedrijf, die vertelden hoe geweldig dat bedrijf was. Een familielid werkt bij dit bedrijf, dus op de eerstvolgende verjaardag vroeg ik hem lachend wanneer hij in een van deze spotjes zou verschijnen. Hij antwoordde ontkennend, maar ik was verbaasd: waren het dan echt medewerkers van het bedrijf, in die spotjes, niet ingehuurde acteurs? Daar was ik gewoon vanuit gegaan, omdat reclame nu eenmaal iets aan de man moet brengen en niet per sé de waarheid weergeeft. Zonder er van bewust te zijn, bleek ik dus sceptisch naar deze spots te hebben gekeken, met als saillant gevolg dat -als je ervan overtuigd bent dat het acteurs zijn, die een voor hen verzonnen tekst voordragen- de boodschap (dat het bedrijf zo geweldig is) totaal niet binnenkomt, in tegendeel.. de reclame schoot zijn doel (bij mij althans) volledig voorbij.

(Argibald)

Laatst las ik zeven tips, die je bewust kunt toepassen om te kunnen detecteren c.q. voorkomen of je gemanipuleerd wordt door overheid, media, zakelijk of in reclame:

- bij politieke issues: zoek drie bloggers, columnisten of (kranten)artikelen die allen een andere kijk op hetzelfde onderwerp hebben, die met zijn drieën het rechtse, het linkse en het midden standpunt vertegenwoordigen en vorm met behulp van hun argumenten je eigen standpunt. Het idee is om alle kanten te bekijken, je te informeren in plaats van je mening te baseren op eenzijdige berichtgeving en open te staan voor argumenten van de 'tegenstander'.

- zoek naar een 'rolmodel': een persoon (in eigen kring of op het wereldtoneel) die bewezen heeft, in het verleden, dat hij/zij je vertrouwen waard is. Iemand die verantwoordelijkheid heeft getoond in eigen handelen en die over openhartigheid en zelfkritiek beschikt: iemand die, zeker in het geval van de politiek, ook de moed heeft (gehad) openlijk gefundeerde kritiek op (delen van) het eigen politieke programma te uiten.

- heb voorkeur voor mensen die bereid zijn een krachtig debat of gesprek te voeren, boven mensen die alleen maar willen schelden op de ander, of kwaad van iemand spreken.

- laat je niet verleiden om bij elk nieuwsfeit een standpunt in te nemen, of een kant te kiezen. Sta jezelf toe om te twijfelen, het is prima om je mening gaandeweg te vormen, of het zo ingewikkeld te vinden dat je het gewoon niet zeker weet.

- vorm je mening op grond van de realiteit en niet vanuit reality-tv. Dus ga bij een club, een groep, doe vrijwilligerswerk of neem een hobby en kom in contact met de echte wereld.

- let meer op wat mensen doen, dan op wat ze (lijken te) zijn, zeker bij 'beroemde' mensen: laat je niet verblinden door imago of positie.

- wees sceptisch, niet cynisch. Een scepticus betwijfelt kennis, een cynicus twijfelt over morele goedheid. Een cynicus zegt: alle politici zijn leugenaars, een scepticus zegt: toon me het bewijs.

Manon Claus.

Meer weten over Heerlyckheid Theresia Peridot? Klik hier voor een kijkje op de website en het actuele aanbod.. zoals het Midzomer/Litha feest, op zaterdag 2 juli aanstaande!

www.theresia-peridot.nl / info@theresia-peridot.nl