Hoe zuiver zijn schone technologieën?

Maar er komt steeds meer kritiek op de exploitatievoorwaarden in de mijnen waar deze mineralen worden ontgonnen. Daar wordt heel wat sociale en milieuschade aangericht.

95% van de mijnen die vandaag worden geëxploiteerd bevinden zich in China. De werknemers die zeldzame aarden delven, hoeven niet af te dalen in sombere gangen, maar hun loon beantwoordt aan de Chinese normen: 150 euro per maand voor werk in ploegen die 24 uur op 24 doorwerken. De sector wordt gedeeltelijk gecontroleerd door een metaalmaffia. 50% van de zeldzame aarden komen terecht in het Westen via smokkelroutes. De bazen hebben uiteraard weinig aandacht voor de mensenrechten van hun werknemers. De werknemers worden onvoldoende beschermd tegen mijnstof en radioactieve gassen die vrijkomen bij de chemische ontginning van de zeldzame aarden en dreigen daardoor longziektes op te doen.

Een andere bron van problemen: er bestaan geen ‘zuivere' vindplaatsen van zeldzame aarden. Ze komen voor in de vorm van oxiden, vaak vermengd met andere mineralen. Een zeldzame aarde wordt verkregen door het via een chemische bewerking te onttrekken aan het magma van de aarde. Deze bewerking kan een aanzienlijke milieuschade veroorzaken omdat zware metalen zoals lood en kwik gewoon doorsijpelen in de rivieren. Gebied rondom oude niet meer in gebruik zijnde mijnen zijn jarenlang niet meer exploitabel en onbruikbaar voor het verbouwen van producten.

Dat betekent dat het model van de schone maatschappij in het Westen steunt op een buitengewoon vervuilende mijnindustrie in China, die (gedeeltelijk) in handen is van criminele organisaties!

Wat kunnen we daaraan doen?

De Chinese regering kondigde in mei 2010 een repressieve campagne aan om de illegale exploitatie van zeldzame aarden te beteugelen. De autoriteiten gaan de sector strenger reglementeren, met verwerkingsminima per fabriek en exportquota die sterk worden betwist door Europa en de USA. Dat zou moeten leiden tot de sluiting van de meest vervuilende kleine producenten en tot het verminderen van de productie (...)

Als men in China iets doet rond de ontginning van grondstoffen, kunnen er aan de andere kant van de keten, bij de productie van het afgewerkte product, ook nieuwe productie- en consumptiepraktijken ontstaan.

We worden steeds meer afhankelijk van zeldzame aarde als de wedloop naar miniaturisering alsmaar doorgaat. Miniaturisering vereist namelijk steeds krachtiger processors en steeds plaatere beeldbuizen. We zouden ons moeten kunnen losmaken van deze technologische overconsumptie. En er minstens voor zorgen dat de geproduceerde apparaten een langere levensduur hebben. Het op de markt brengen van de iPad is echter een teken dat net het tegenovergestelde gebeurt. De iPad is gemaakt om twee jaar mee te gaan, dat is precies de levensduur van de batterij die aan het apparaat gesoldeerd is ...

Recycle zou kunnen bijdragen tot een beperking van de druk op de exploitatie van Chinese vindplaatsen van zeldzame aarden. Maar dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Er blijken technische moeilijkheden te zijn en er zijn economische en ecologische problemen om dit voor elkaar te krijgen. Recycling is moeilijk en duur. Alleen met aanzienlijke steun en/of reglementering krijg je recycling voor elkaar. Dringend onderzoek naar de recycling van zeldzame aarden lijkt dan ook absoluut noodzakelijk te zijn.

Soms ligt het anders: bijvoorbeeld bij het directe hergebruik van de grote magneten in de windgeneratoren van de nieuwe generatie. Het gaat om grote volumes en de prijzen van de zeldzame aarden die erin zitten, hoofdzakelijk dysprosium en terbium, zijn hoog. Hetzelfde geldt voor bepaalde elektrische motoren. Ze moeten dus ‘enkel' gerecupereerd worden... Maar daarbij moet men wel rekening houden met de lange tot erg lange levensduur van de producten.

Het probleem van de recycling van afgedankte producten die zeldzame aarden bevatten is dus nog niet opgelost. Het zal nog jaren duren voordat recycling een betekenisvolle impact heeft op de primaire vraag naar zeldzame aarden. In afwachting van vooruitgang op dat vlak, blijkt een matig gebruik eens te meer de beste optie te zijn voor het behoud van een Aarde die niet zeldzaam, maar uniek is.

Lees ook als inleiding over dit onderwerp: Geopolitiek van de groene economie of uitgebreider over bovenstaande stuk Zeldzame aarden, het zuiveren van schone technologieën

Ook aardig om te lezen in dit verband is het artikel van Faqt: Chinese grip op aardmetalen